علوم انساني چيست و به چه کار ميآيد؟

در این میان با توجه به سخنان مقام معظم رهبری در مورد لزوم بازنگری در مبانی علوم انسانی در دانشگاههای ما، به نظر میرسد به واسطه این بازنگری میتوان اهمیت و جایگاه علوم انسانی بر ما روشن شود. در این مقاله تعریف علوم انسانی با توجه به نظرات یکی از متفکران غربی ذکر شده و اهمیت علوم انسانی مورد بررسی قرار گرفته است.در انتها نیز از اهمیت علوم انسانی برای جامع ما ذکری به میان آمده است.

علوم انسانی چیست و به چه معناست؟ بر اساس نظام قدیم آموزشی در کشور ما، دانشآموزان پس از پایان دوره راهنمایی ملزم بودند که یا در دبیرستان و یا هنرستان به ادامه تحصیل بپردازند. دبیرستان که عمده دانشآموزان در چارچوب آن به ادامه تحصیل میپرداختند دارای 3رشته علوم انسانی، علوم تجربی و علوم ریاضی بود.

این ساختار در نظام جدید آموزشی دوره دبیرستان تا حد زیادی حفظ شد. دانشآموزان هر یک از این 3 رشته قادرند در رشتههای مشخصی به ادامه تحصیل در دانشگاه بپردازند. مثلا رشتههای دانشگاهی پزشکی، علوم آزمایشگاهی و زیستشناسی از زیرمجموعههای علوم تجربی محسوب میشوند، مهندسی عمران و معماری از زیر مجموعههای رشته علوم ریاضی و تاریخ، فلسفه و حقوق از زیرمجموعههای رشته علوم انسانی محسوب میشوند.

بر اساس کدام معیار و ملاک علوم را دستهبندی میکنند و بخشی از علوم را تحت عنوان «علوم انسانی» و بخش دیگر را علوم تجربی میدانند؟ تمایز علوم ریاضی با علوم تجربی تا حدی آشکار است. علوم تجربی از روشهای تجربی و آزمایشگاهی بهره میبرند و علوم ریاضی از روشهای غیرتجربی و مقدم بر تجربه استفاده میکنند. اصطلاحا ریاضیات با شهود محض سروکار دارد و علوم تجربی با شهود تجربی. البته این شهود را نمیباید با شهود عرفانی اشتباه گرفت بلکه در اینجا شهود به معنای آشکار شدن متعلق شناخت برای انسان است و در ریاضیات متعلق شناخت از پیش در ذهن انسان نهاده شده است و هر کس میتواند آن را بدون مراجعه به جهان خارج از ذهن تصور کند. هرکسی در ذهن خود تصوری از دایره، مستطیل، عدد 5 و عمل جمع و تفریق دارد و بنابراین موضوعات علوم ریاضی در ذهن هرکس به خودی خود موجودند.